امروز: پنجشنبه ۳ خرداد ۱۳۹۷

لغت نامه بختیاری برای خواندن کلمه بختیاری از لغت انگلیسی کمک بگیرید

کد خبر: ۷۵
تاریخ انتشار: سه شنبه ۱۵ مرداد ۱۳۹۲ ساعت ۱۱:۱۳

شانه های آوا نگاری (فهرست 4ت )

تش گرهدن  : tash-gerehden  -  آتش گرفتن – کنایه از عصبانی شدن

تش گرهده  : tash-gerehde    -  آتش گرفته – سوخته – گاهی درمقام تحسین ونفرین هم بکار برند

تشمال  : toshmal   -  نوازندگان محلی (میشیکال)- این واژه را هم به صورت (توشمال) هم می نویسند

تش ناهادن  :  tash-nahden    -    آتش زدن- افروختن آتش – ستم کردن

تش نفت کردن  : tash-e-naft-kereden  -  با نفت آتش روشن کردن- کنایه ازنفاق افکندن- عصبانی شدن

تش نم برووّ  : tash-nam-borov   -  (آتش نم بران) رعدوبرقی که همراه با قطع باران باشد

تشنه یی  : teshneyi   -  تشنگی (تشنی )

تشنی درد  : teshni-dard   -  گلودرد

تشنیک  : teshnik   -  گلودرد وسردردی که باعث اختلال در گردش خون شده وبامالش رگهای گردن وآزاد کردن آنها درمان میشود

تشنی کردن  : teshni-karden   -  احساس خفگی کردن براثر خوردن غذایی یا تشنگی یا براثر ناراحتی وغصه

تش واکردن  : tash-wa-karden   -  روشن کردن آتش – کنایه از نفاق انداختن – ستم روا داشتن

تش وترد کردن  : tash –o-terd-karden   -  برافروختن آتش – کباب کردن – کنایه  ازتحریک کردن – عصبانی شدن – آتش به جان انداختن

تشی  : tashi   -  آتشی – کنایه از عصبانی کردن

تشی  وابیدن  : tashi-wabidan   -  آتش گرفتن – کنایه از عصبانی شدن

تغ  : tagh   -  صدای برخورد دوچیز بخصوص هنگام باز شدن در(تک ،تریک)

تفاق  : tafagh   -  اتفاق – گرفتاری – کاردرد پا تفاق یک بیدن: پای اتفاق هم بودن کنایه از حامی وپشتیبان هم بودن

تفتا  : tafta   -  نوعی پارچه بوده است – تفتای زرد که نوع زردرنگ آن بود

تفتاله : taftala   -  آلو خشک

تفرغه  : tafergheh   -  تلاش – تفرغه جووّکردن : تلاش برای نجان جان خود کردن

تفگشت  : tefgesht   - نم نم باران – تفگشت اولی : باران اولی

تف گِلی  : tof-geli   -   آب گلو – آب دهان

تفگنیدن  : tefgeniden   - پراکندن – پاشاندن دانه بر زمین - (تفکنیدن)

تِفل  : tafal   - رویه پف کرده گوشت که متصل به پوست است – (تفلی)

تفنگ ون  : tofang-van   - تیرانداز

تفنگ وندن  : tofang-vanden   -  تفنگ انداختن – تیرانداختن

 

تقاص گرهدن  : taghas- garhdan   -  انتقام گرفتن

تِک  : tek   -  عضله ساق پا – به برآمدگی آن گویند – کاربرد (زیر تک : قسمت پایین عضله پشت پا – تّیزی تک : برآمدگی عضله ساق پا – به تک دیدن : از عهده کاری برآمدن

تک  : tak   - تک وتنها – نیمی از هرچیز – یه تک سر :یک طرف سر

تُک  : tok   -  قطره

تکاتک  : tak-a-tak   - روبرو

تکبری کردن  : takabori- karden   - فخرفروشی کردن

تک پُلوُ  : tak-e-polu   -  بچه های شیره به شیره

تکِ تارف  : tak-tarof   -  تعارف

تکِ تارف کردن  : tak-tarof- karden   - تعارف کردن – تک وتارف کردن

تکِ تاک  : tak-e-tak   -  تک وتوک (تیک تاک)

تُک تُک  :  tok-tok   -  قطره قطره _ چکه چکه

تکِ تینا  : tak-e-teyna   - تک وتنها (tena  )

تکِ تین  : tak-e- teyn   -  تکان دادن

تکِ تین کردن  : tak-e- teyn-karden   - تکاندن وجدا کردن مثل تکاندن درخت به قصد چیدن میوه – خانه تکانی کردن – تمیز کردن

تُک دادن  : tok-dadan   -  کمک اولیه چوپان به بره وبزغاله برای مکیدن شیر

تکستن  : tekesten   -  خلیدن – فرورفتن

تک سری  : tak-sari   -  ریالهای بهم وصل شده که به می نا یا لچک آویزند

تکسر ی  :   takasori  - کمبود- تکسری

تکسری داشتن  : takasari-dashtan   - کمبود داشتن –

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

 واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست ۳ت )

ترندن  : toronden   -  غلتاندن

ترنم  : tar-nam   -  باران نم نم

 

ترنه  : tornae   -  گیسو

ترنیدن  :  torniden   -  غلتاندن (ترندن)

ترو تنک  : tar-o-tonok   -  تروتازه – ترونازک

تروک  : toruk    -  دانه انگور- انگور نارس(تریک)

تروکستن  :  terukesten   -  بهانه کردن – دلتنگ شدن

تروک وابیدن  : toruk-w-biden  -  دانه دانه شدن خوشه انگور

تره کشت  : terekesht   - ترکشت (تریکشت )

تره کُهی : tara-kohi   -  تره گیاهی (نوعی سبزی )

تریّز  : terez   -  شکاف وفرورفتگی – گودی ستون فقرات – تریّز مازه (گودی ستون فقرات)

تریک  : terik   -  تروک 

تریک  : terik   -  صدای باز شدن دریا چیزی شبیه به آن (ترک)

 تریک تریک  : terik-terik   - صدای مداوم باز وبسته شدن دریا چیزی شبیه به آن(ترک ترک)

تریکستن  : terikesten   - سیخ شدن موبر بدن از ناراحتی – ترس

تریکشت  : terikesht   -  صدای باز وبسته شدن اشیای چون در و ....

تزبه  :    -  tazbe تسبیح

تزگنیدن  : tozgeniden   -  کندن – چوب مشتعل را با کوبیدن برسنگ ودیوارخاموش

کردن – تکان دادن پلک

تزوی  : tazvi   - تزبه (تسبیح)

تسخیّر  : taskher  -  تقصیر

تسخیّر داشتن  : taskher-dashten   -  تقصیر داشتن

تسلی  : taseli   -  تسلا

تسمه  : tasma   - بند چرمی

تسمه دوال  : tasam-duwal   - وسیله بافتن شیّردنگ

تسمه ورداشتن  : tasma-wordashten   - برشی تسمه گونه از هرچیزی مثل پوست بلوط برداشتن – کنایه از بشدت کتک زدن

تسنیدن  : teseniden   -  تخمه با دندان شکستن- کاربردآن چی نداشتن – اوتسنیدن (چیزی نداشتن ، آب مانند تخمه شکستن_ کنایه کار بیهوده کردن)

 

تش  : tash   - آتش – از تقسیمات ایلی که شامل اولادمی شود- کا ربرد آن : تش به سر: گرفتار، عصبانی  _ تش بی دی : آتش بدون دود  _ تش زسربارستن  :آتش از سرباریدن ، عصبانی بودن ، گرفتار بودن  _ تش زگور ورستادن  : آتش از قبر برخاستن کنایه از عامل ومحرک بدی بودن _  تش به دنیا وستن  : آتش در دنیا افتادن ، نابود شدن

تش استه  : tash-este   -  سنگ چخماق

تش برق  : tash-e-bargh   - رعدوبرق آسمانی

تش بکو  : tash-boku   - طایفه وفامیل

تش بلازی کردن  : tash-belazi kerden   -  آتش افروزی کردن

تش به هووّه  : tash-be- hove   - آتش برخانه – خانه خراب – درهنگام نفرین گویند

تش پر کردن  : tash-per-kerden   - آتش کردن تفنگ _ پرتاب کردن آتش

تش پرکووّ  :perekov   tash-  -  پرتاب آتش درجنگ بهم دیگر_ پرتاب آتش برای تعیین حد وحدود مثل زمین های جنگلی

تش ترد کردن  : tash-e-terd-kerden   - با آتش سوزاندن کنایه از عصبانی شدن

تش تش  : tash-tash   - هزارپا – (جا) – فلزی که بر سنگ چمخاق برای افروختن آتش زنند

تش تشی  : tash-tashi    - آتشی _ عصبانی مزاج

تش تفنگ  : tash-tofang   -  تیراندازی با تفنگ

تشتک رشتک  : tashtak-rashtak   -  با عجله وبی دفت کاری رو انجام دادن

تش تلگ کردن  : tash-e-tolg –kerden   -  افروختن آتش با کنده درخت وهیزم

تش توه کردن  : tash-tawa-kerden   -  آتش وتابه نان پزی _ کنایه از نان پختن

 

تش دادن  : tash dadan   -  تیر پرتاب کردن

تش دل  :  tash-e- del  -  آتش دل – داغ دل

تِش دل کور کردن  : tash-del-kur-kerden   -  داغ دل گرفتن

تش شماری  : tashshomari   -  مالیات بر خانوادر

تش کردن  : tash kerden   -  آتش کردن _ آتش بر پا کردن

تش کش  : tash-kash    -  سیخ بهم زدن آتش چاله (چاله شمن )

تش کور کردن  : tash-kur-kerden    -  آتش را خاموش کردن _کنایه از جنگ واختلاف رو به پایان رساندن

 

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

  واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست 2ت )

تپ کو کردن  : tap-e-ku-karden   -  تپاندن وکوبیدن ،کتک کاری کردن

تپل  : tapal   - کند پا

تپنیدن  :tapniden   -  تپاندن، فروبردن،فرونشاندن ، کنایه از پنهان کردن

تتمه  : tatama   -  باقی مانده ، تم تمه

تتن  : teten    -  توتون

تجار  : tajar   -  تاجر

تخت  : takht   -  تخت ، صاف وهموار، ته کفش وگیوره

تخت کردن  : takht karden  -  صاف وهموار کردن، کوبیدن(زمین)

تخت کش  :  takht-kash   -  آنکه تخت گیوه درست کند

تُخم تماته  :  tokham-tamata  -  تخم مرغ با گوجه سرخ کرده، املت

تدرگ  : tederg   -  تگرگ ،

ترات  : terat   -  چهار نعل ، تاخت

ترازی  : terazi   -  ترازو

ترال  : taral   -  شاداب، تروتازه

تربریّزکردن  :  tar-berez   -  کباب آبدار، نیم برشته

تربریُز کردن  : tar-berez-kerden   - کباب آبدار کردن ، نیم برشتن گوشت

ترب گا  : torb-ga   -  گیاهی خودرو است

تربه  : torba   -  توبره

تُرترو  : tor-toru   -  هرچیز گردی که بغلتد، دانه های سیاه و گردی که در غلات بویژه گندم هست

ترخردن  : tor-khorden  -  غلتیدن

ترد  : terd   - (تردنیدن)، سوز، سوختن، سوختگی ،آتش، تردبه ریش ناهادن:آتش برریش گذاشتن(کنایه از فریفتن ، گول زدن)

تردن  : terden   -  تردنیدن

تردناهادن  : terd-nahden   - آتش نهادن، سوزاندن

ترد و ورد  : terd-o-verd   -  سوخت وساز ، عصبانی

 

تردهستن  :  terdehesten   -  سوزانده شدن

تر زیُری  : tor-zeri   - سرازیری

ترستن  :  taresten   -  توانستن

ترسستن  :  tarsesten   - ترسیدن

ترس و لرس  : tars-o-lars   -  ترس ولرز

ترش  : toorsh  -  ترش

ترشک  : torshak   -  نوعی ترشی که با آن آش درست کنند

ترشنیده  : toroshnideh   -  ترشرو، اخمو، ترشیده

ترشی  : torshi   -  ترشی ، ترشی ناردنگ: ترشی دانه انار

ترک  :  (tareki) tarrak   - آغاز: ترک باهار، آغاز بهار، شادابی بهار

ترک  : terak   -  درز، شکاف =تری

ترک  : tark   -  قسمت عقب زین

ترک ترک  :terek-terek   -  صدای برخورد اشیاء

ترک خردن  :  terak-khorden   -  ترک خوردن، ترک

ترکستن  : torekesten   -  آهسته براه افتاده، خرامیدن

ترکشت  : terekesht   -  صدای برخورد اشیاء

ترک ورک کردن  : torok-worok-kerden   -  آهسته راه افتادن ، قدم زدن

ترکه  : tarke   -  ترکه ، شاخه تازه روییده ، چوب مهاجم در چوب بازی

ترکه بازی : tarke-bazi   - چوبازی

ترکه تین کردن  : tarke-teyn-kerden   - چوب وترکه برچیزی مانند درخت بقصد میوه چینی زدن

ترکی بند  : torki-band   - نوعی بستن دستمال بر روی می نا که پیشانی را بپوشاند

ترگاه  :  ter-e-ga   -  مخملک = تره گا

ترمزدی  : ter-mezdi   -  بیگاری

ترم ترم کردن  : torom-torom-kerden   - غرولند کردن

ترنجهستن  : terenjehesten   -  سرمازده شدن ، استخوان درد گرفتن بر اثر سرما

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

 

 

 

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست ت )

ت : t )et )  - (ضمایر) تو

تا  :  ta  -  گراز نر

تا  :ta   - (حرف ربط) تا :همینکه،(حرف اضافه) پایان مکان و زمان را رساند،تااوچو:تا آنجا ،

تا به تا گشتن  : ta-be-ta-gashten  -  تلوتلو خوران رفتن

تاپر گشتن  : taper-gashten   - دوری کردن، حاشیه روی کردن

تاپو  : tapu   - مخزن گِلی برای نگهداری آرد کندوی عسل

تاته  : tata   - عمو ، پیرمرد

تاته زا  : tata-za   -  عموزاده

تاته زا وازا  : tata-za-wa-za   -  نسبت فرزندان عمو زاده ها بهمدیگر، مخفف آن تازاوازا

تاته زاهی  : tata-zahi   -  عموزادگی : شی : به عموزاده شوهر کردن

تاتی تاتی  :  tati-tati   -  قدم های اولیه کودک

تاخت کردن  : takht-karen -  تاختن

تار  : tar   -  جدا

تاراغ  : taragh   - زنگ بزرگ که برگردن پیشرو گله اندازند

تارستن  : taresten   -  تارشدن، دورشدن گوسفند از گله

تارف کردن  : tarof- karedn   -  تعارف کردن

تارنیدن  : tarniden   -  تارستن ، جدا افتادن ، تارستن

تاریک صحو  : tarik- sohv   -  هوای گرگ و میش صبحگاهی

تاز  : taz   -  تاخت وتاز

تاز  : taz   -  تار در قالی بافی ، تپ

تازه یی  : tazayi   -  تازگی

تازی  :  tazey   -  تازه

تاس  : tas   -  طشت ، ظرف مسی بزرگ

تاسستن  :  tasesten   -  خفه شدن، دچار تنگی نفس شدن

 

تاسنیدن  : tasniden   -  خفه کردن

تاسه  : tasa   -  تنگی نفس

تافنیدن  : tafniden   -  پراکند ، تفنیدن

تاگ  : tag   - درختی با میوه ای چون زیتون وکُنار

تالار  : talar   -  طاقچه

تال  :  tal   -  تار، نخ، یه تال می: یک تارمو – کاربرد: سرِ تاله در آوردن: سرنخ رادرآوردن (گله گذاری کردن)

تالیم  : talin   - وصله

تاو  : taw   -  اطاعت ، کاربرد: به تاو در اویدن: مطیع شدن ، تاب ، تحمل

تاو آوردن  :  taw- avoredan   -  تاب آوردن، تحمل کردن

تاو خردن  : taw- khorden  - گردش کردن ، پیچ کردن

تاو داشتن  : taw-dashten   -  تاب داشتن ، خم داشتن ، تحمل داشتن

تاو دادن  : taw-dadan   - تاباندن ، گردش بردن

تَول  :  tawol   -  تاول

تباکو  : tabaku   -  تنباکو = تمباکو

تپ  : tep   -  مقداری ، کمی، صدای افتادن چیزی

تپ  : tap   -  پود قالی ، شاخه وترکه (بادام)

تپ تازه کردن  : tap- taza-karden  -  تاروپود تنیدن، نخ را کلاف کردن

تپ تپ کردن  : tap-tap- karden   - کورمال کورمال کردن

تپ تپ  : tep- tep   - تپش قلب = پرپر

تپ تپ گروسگ  : tap-tap-khorusak   -  قایم باشک

تپ تپو  : tap-tapu   -  کابو س ، بختک ، موجود خیالی که در خواب برروی شخص خوابیده می افتد به گونه ای که نتواند نفس بکشد وفریاد بزند

تپ توپ کردن  : tap –e-tup-karden   -  تشر زدن ، سروصدا ایجاد کردن

تپ تیلووُ  :  tap- tilov   -  بچه های قد ونیم ، اهل بیت

تپ درچیدن  : tap- darchiden   - پودقالی چیدن ، کنایه از نقشه کشیدن- مقدمات کار را فراهم کردن

تپ کو  : tap- ku   -  کرکیت

 

 

 

گویش بختیاری درزبانزدها

ü      پیلانِه دّر نِهاد

Pilane dar nehad

پولهایش را گم کرد یا باخت

ü      پس صوه* خیلی دیره

Pas sovah khyli direh

پس فردا خیلی دیر است

ü      پوسِتِه قلفتی کّنُم

Pusete ghelefti kanom

پوست ترا یکجا میکنم

ü      پیا خُوس مّلُونِه

Piya khos malaoviyeh

مردخودش شناگر است

ü      پارِنُ خدا بیامرزه

Paren khoda biyamorze

پارسال راخدا بیامرزد*کنایه از کارگذشته دیگر بازگشت ندارد)

ü      پِیایّل زِمُفلسی خوار ایبُون گُوسیّل زِلّری

Piyayal ze mofgesi khar eibun gusiyal ze lari

مردان ز تهی دستی خوار میشوند وگوسفندان از لاغری

ü      پِیا چارُشونِه خیلی سخته

Piya charshune khyli sahte

آنمرد چهارشانه خیلی محکم ودلیر است

ü      پّی پاش نِیبُو

 

Py pash nibu

زیاد بدنبالش نیست(تعقیبش نمیکند)

ü      پّلوارِس کِرد

Palvares kers

گوشت را آویزان کردگوسفند را چاق کرد

ü      پِیشُونِیسّ خّیرِه

Pishunis khyreh

پیشانیش خیراست

ü      پُورنِید بِس

Purnid bes

باو فشار آورد تا به دیوار چسبید

ü      پُوزّسه بخاک اِیمالِن

Puzese be khak eimalen

پوزه اش را بخاک میمالند(اورا تنبیه میکنند)

ü      پُوز پرس*خطا نِیکُنِه

Puz pores khata nikone

 تفنگ دهن پرش خطا نمیکند

 

ü      پُر پوسِسِه

 

Por puseseh

پرپوستش میباشد(یعنی این قیمت دیگر بالاترین است)

ü      پّرزیِنِس* کِرد تابِس نّزّنِه

Pazines kerd ta bes nazane

اوررا با خار پوشاند تا گراز آنرا نخورد(تا معنی گراز نر را میدهد)

ü      پّس مّنِده شیرِن نیخُورُم

Paz manden shiren nikhorom

پس مانده شیر را نمیخورم ( کنایه از روح سرکش ومغروراست)

ü      پوسُهِ درختِنِه رّندُم

Pose darakhtene random

 

پوست درخت را تراشیدم

ü      پِیشِت اِیگُو اِیخّندِه          پّسِت ایرهِ اِی بّنده

Pishet eigo eikhandeh paset eireh eibandeh

روبروی توکه باشد با تو بگووبخند دارد ولی پشت سرت هزار وصله ناجور بتو می بندد

ü      پِلتِه بِل مِن اّفتّو خُوت بِشین مِین سا تِیِه نّورُ دار

Pileteh bel men aftao khot beshin mine tiye navordar

پولت را در آفتاب بگذار وخودت در سایه بنشین وچشم از او برمدار

ü      پیشتِ ایگُوم عیبی نداری       پّسِت اِیگوُم سّرنّور داریِ

Pishet eigom aybi nedari paset ei gom sar navord ari

جلوی رویت میگویم عیبی ندار           پشت سرت میگویم سربرنداری

٭ پس صوه: پس فردا خیلی دیر است کنایه از شتاب درانجام کاراست که به اصطلاح کار امروزرا به فردا میفکن

٭ پار:  واژه پار فارسی باستان است که در گویش بختیاری استعمال زیاد دارد وحکایت وروایت چند هزارسال تاریخ است می بینم در شعر شاعران هزار ساله "شهر غزنین نه هماست که من دیدم پار"

*پرز:خارهای مخصوص است که با آن خرمنهای کوچک را می پوشانند تا از گزند حیوانات در امان بماند

 برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

گویش بختیاری درزبانزدها

   ü      پا نِه وُرچین زِیّتُر

Paneh vorchin zitar  

زود پابردار (گامهایت را تند کن )

ü      پاسه زِ گلیمِ خُوس درازتر کرد

Pase ze gelinkhose deraztar kerd

پاراازگلیم خودش فراتر نهاد

ü      پا دّویسِه کِرد تا کارِسِه راس کرد

Pa dovise kerd ta karese ras kerd

برایش فعالیت کردتا کارش درست شد

ü      پارو پِیرار رّهددِی تازّ س مّکُو

 

Paro pirarrahd di tazasmako

سخن پارسال وپیرارسال را تازه مکن که گذشته است

ü      پاس وّر کُلوِست

Pas varkoluvest

پایش به سنگ خورد وافتاد

ü      پا پِلیچّک دابِس

Papeliechak dabes

پا به پشت پایش گذاشت که زمین بخورد

ü      پا گِرهِدِه کُرکِه

Pa gerehdeh korke

پسره روی پا ایستاد

ü      پا تِه وردار

Pateh vordar

تند بیا (گامت را تند بردار)

ü      پِیا چّندی وّنگِه

Piya chandi vangeh

مرد چقدر بیحال است

ü      پِیا گّپِیه مّنده یادگارِ پِیایّل٭

Piya gapiyeh mandeh yadegare piyayal

مردبزرگی است بازمانده از مردان

ü      پِیانه رُمنید کِه نُورِیساد

Piyane romind ke navorisad

مردرا انداخت که بلند نشد

ü      پُشتِس بِه کُهِ لارِه٭

Poshtes be kohe gareh

پشت او به کوه لار (کلار) است

ü      پّندوّ کِردِه

 

Pandao kerdeh

ورم کرده است

ü      پُفیسِه دِر وِردِن

Pofiseh derverden

جگر سفیدش را در آوردند

ü      پیرونی کرده

Piurni kerdeh

تب کرده و بیحال است

ü      پِیلانه وّندی به اّو

Pilane da nehad

پولهایش را گم کرد یا باخت

ü      پّتّس وّندِی به اّو

Patas vandi  be ao

پته اش را به آب انداختی (رازش را بر ملا کردی)

٭ پیا اصطلاحی است برای مردان بزرگ ، شجاع وبی باک این واژه مرد که بهمه اطلاق میشود فرق زیاد دارد این واژه ریشه اوستائی دارد یعنی حماسه ساز، کسی که در جنگها شجاعت از خود نشان میدهد

٭  کوه لار که همان کلار باشد در منطقه لار چهارمحال قرارگرفته که قله آن همواره از برف مستور است

 پِیا چارُشونِه خیلی سخته  : piya charshune khyli sakhte   -  انمرد چهارشانه خیلی محکم ودلیر است

پِیا اِین بّخُو  : piya ein be khao   -  مرد درخواب است

پّل بُریده٭ داس مُرده  : pal boredeh dashmordeh   -  زن گیسو بریده ، مادرش مرده است

پُلوکِه بارِش کِرد  :  polokeh bares kerd   - طعنه وکنایه بارش کرد

پّو زار بِپاش نِیدُ  : pao zar bepasnid   -  کفش به پاهاش نیست

پّی پاشُ نِیبُو  :  py pas nibu   -  زیاد بدنبالش نیست (تعقیبش نمیکند)

پِی اِش بُرِیدِن  : pye sh boriden   -  بدنبالش رفتند

پِیِکس کِرد  :  pikes kerd   -  آنرا تهی کرد

پِلغار نِدارِه  : pelghar nedareh   -  کارش بی نظم وترتیب است

پِیشُونِیسّ خّیرِه ٭ : pishunis khyreh   - پیشانیش خیر است

 

پُورنِیدس بِس  : purnid bes   -  به او فشار آورد تا به دیوار چسبید

پُوزّسِه بخاک اِیمالِن  :  puzese be khak eimalen   -  پوزه اش را بخاک میمالند(او را تنبیه میکنند)

پُوز پُرسِ خطا نِیکُنِه  :  puz pores khata nikone   - تفنگ دهن پرش خطا نمیکند(همیشه تفنگ ساز نقش اساسی در تیراندازی با تفنگ داشته چنانکه در جنگ اصلان خان در قرون پیش در بختیاری در شعر حماسی مردم از تفنگ ساز به بدی یاد شده

دّستِهِ ماری زّنا تفنگ نسازی               ما بُور هّفت تیره خّرد دِروِِی بِبازی

ای تفنگ ساز دستت را مار زند وتفنگ نسازی که مادیان بو هفت تیر خورد وشروع کرد به بازی کردن

پُرپوسِسِه  : por puseseh   -   پر پوستش میباشد (یعنی این قیمت دیگر بالاترین است) بیشتر درمورد گوسفند وگاو استعمال میشود

پُر وپِیک دارِه  : poro pik dareh   -  پروخالی دارد (هرچیزی خوب وبد دارد)

پّرز٭ینس کِرد تابِس نّزّنِه  : pazines kerd ta bes nazane   - اورا با خار پوشاند تاگراز آنرا نخورد(تا معنی گراز نر را میدهد)

پّی جُورش یِنبُو  :  py juresh nibu   -  زیاد بدنبالش نیست ، سراغش را نمیگیرد

پّیُ پاس یِنبُو  :  py pas nibu   -  بدنبال او نمیرود

پلکاس ایزّنه٭ : pelkas eizaneh   -  پلکهایش میزند

پّس مّندِه شیرِن نیخُورُم  :  pas mandeh shiren nikhorom   -  پس مانده شیر را نمیخورم (کنایه از روح سرکش ومغرور است)

پّس کالِس کِردمُ  :  paskales kerdom   -  اورا پس از موعد کشت کاشتم

پشم وپِیلِیس رِهده  : pashmo pilish rehde   -  پشم وگوشتش دراثر بیماری تحلیل رفته

پوسُهِ درختِنِه رّندُم  : pose darskhtene random   -  پوست درخت را تراشیدم

پِیلُتِه بِل مِن اّفتّو خُوت بِشین مِین ساتِتِه نّورُدار  : pileteh bel men aftao khot beshin mine sa tiye navordar   -  پولت را درافتاب بگذار وخودت در سایه بنشین وچشم از او برمدار

پس پرِیکّ مّندِبِرت مّندُم  : pas parig mandiret mandom   -  پس پریروز منتظرت ماندم

پیشت ایگُوم عیبی نداری           پّسِت اِیگوم سّرنّور داری

Pishet eigom aybi nedari paset ei gom sar navord ari

جلوی رویت میگویم عیبی نداری ، پشت سرت میگویم سربرنداری

٭ زنان بهنگام سوگواری، مردان بزرگ واقوام نزدیک گیسوان خود را میبرند تا ارادت خود را به مرده نشان دهند این احترام وتقدس از نظام باوری دوران میترائیسم است

٭ دیدن ماه نو، نگاه اول بامداد، اولین فروشی که صبح زود انجام شود، به آدم خنده رو دست دادن (دس خیری وم شوند) یعنی دست خیری بمن کشید همه از باورهای خوب وماندگار است که در خطه بختیاری باقی مانده است

 

 ٭پرز خارهای مخصوص است که با آن خرمنهای کوچک را می پوشانند تااز گزند حیوانات درامان بماند

٭ پلک زدن – گیوه وارونه شدن از باورهایی است که هرکدام با اینده پیش بینی شده همراه است پلک زدن حاکی از آمدن مسافر است ، وارونه شدن گیوه شگون ندارد.

 واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست 1 پ )

 پامّنِه مِین حّرفام  : pa maneh min harfam   -  حرف در حرفم نیاور

پانِه وُرچین زِیّتُر  :  paneh vorchin zitar    -  زود پابردار(گامهایت رو تندکن)

پاسه زِ گلیمِ خُوس درازترکرد  :  paseh ze gelimekhos deraztar kerd  -  پاراازگلیم خودش فراتر نهاد

پادّویسِه کِرد تا کارِسِه راس کرد  : pa dovise kerd ta karese ras kerd   -  برایش فعالیت کردتاکارش درست شد

پاروپِیرار رّهددِی تازّس مّکُو  :  paro pirarrahd di tazasmako  -  سخن پارسال وپیرارسال را تازه مکن که گذشته است

پاپِلیچّک دابس  :  papeliechak dabes  -  پابه پشت پایش گذاشت که زمین بخورد

پالّونِس خُلِه  :  palunes khaleh  -  پالانش کج است

پاگِرهِدِه کّرکِه  :  pa gerehdeh korke  -  پسره روی پاایستاد

پاتِه وردار  :  pateh vordar  -  تند بیا (گامت راتندبردار)

پِیاچّند وّنگِه  :  piya chandi vangeh  -  مردچقدر بیحال است

پِیا واخُس رِی گِل بوه  :  piya gapiyeh mandeh yadegare piyayal  - مردبزرگی است بازمانده از مردان

پِی پتیه هّمّس  :  peh patiyeh hamas  -  همه اش سودخالص است

پُشتِس به کُه لارِه  :  poshtes ve kohe gareh  -  پشت او به کوه لار(کلار)چهارمحال است

پّندوّ کِرده  :  pandao kerdeh  -  ورم کرده است

پیرونی کرده  :  piruni kerdeh   -  تب کرده وبیحال است

پّتّس وّندِی به اّو  :  patas vandi beao  - پته اش را به آب انداختی(رازش رابرملاکردی)

پیلانِه دّرنهاد  :  pilane dar nehad  -  پولهایش را گم کرد یا باخت

پس صوه خیلی دیره  :  pas sovah khili direh  -  پس فردا خیلی دیراست

پوسِتِه قلفتی کنُم  :  pusete ghelefti kanom  - پوست ترایکجا میکنم

پیا خُوس مّلُونه  :  piya khos malaoviyeh  - مردخودش شناگراست

پارِنُ ٭خدا بیامرزه  :  paren khoda biyamorze  - پارسال را خدا بیامرزد (کنایه از کارگذشته دیگر بازگشت ندارد)

 

پِیا یّل زمُفلسی خوارایبُون گُوسیّل زلّری  :  piyayal ze mofgesi khar eibun gusiyalze lari  -  مردان ز تهی دستی خوار میشوند وگوسفندان از لاغری

پیا چارُشونه خیلی سخته  :  piya charshune khili sakhteh  -  آنمرد چهار شانه خیلی محکم و دلیر است

٭واژه پارفارسی باستان است که درگویش بختیاری استعمال زیاد دارد وحکایت وروایت چند هزار سال تاریخ است

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

 

گویش بختیاری درزبانزدها

ü      بُیت خُونی زُنگُل

Byt  khuni zangal

شعرخوانی زنان (درمراسم عزاداری وعروسی دستجمعی میخوانند)

ü      بِهُونِه شّه تُو اّفّتونِه دارِه

Behunesah tao aftaone dareh

چادر سیاه طاقت آفتاب را دارد

(چادرسیاه که بهنگام کوچ ایل بر می افرازند)

ü      بِیُو بُگُمِت چّند اُشتُروُن کُوهِی بِخواس        هرکِی تُونِه خواس اّرکافّری هّم بُو

Biyao bogom chand oshtorunkohi bekhas harki tone khas ar kafari ham bu

بیا بگویمت هرکه ترا دوست میدارد اورا بقدر اشتران کوه دوست داشته باش اگرچه کافری باشد

ü      بِهیِگ دّمِ پّردِه قسمت کُجِه اِیگردِه

Behig dame pardeh ghasmat kogeh eigarden

عروس کنار پرده خانه است ،ولی قسمت کوه به کوه بدنبال او میگردد

آب در کوزه وما تشنه لبان میگردیم ،یار در خانه وماگرد جهان میگردیم

ü      بِید بِیکّس

Bid bikas

تک درخت بید رو میگویند

(محلی نیز هست در نزدیکی چلگرد کهرنگ که محل ییلاقی طایفه بابادی است)

ü      بِجا دِلبّر مُو یّه دِلبّردُ دارُم

 

Bej a delbar mo ya delbard darom

بجای دلبر معشوقه من کسی را دارم که دلش مانندسنگ است

ü      بُندِ سیزِنُ رِیّ مُیناسِه

Band sizan ri mynaseh

بندسوزن روی روسری اوست

ü     بِه پا پاتِه نّتلِنِه

bepa pateh natelneh

مواظب باش پایت را له نکند

ü      بِه چِزنی گُوشتُمِه تا اُستُخونُم

Be chezni gushtome ta osotokhunom

گوشت مرا تا استخوان میسوزانی

ü      بیُورِی کُولُم پات تّپِیِه

Biyaori kulom p at patiyeh

روی دوشم بیا که پایت برهنه است

(اینرا درمقام طعنه وسرزنش میگویند)

ü      بُهُونِه که تّو بارون ِ داره

Bohuneh ke tao barune dareh

چادرسیاه است که طاقت باران را دارد

ü      بِه میش اِیگُون بِجِه            بگرگ اِیگُون بِگِرِش

Be mish eigon bejeh be gorg eigon begeresh

به میش میگویند فرار کن          به گرگ میگویند بگیرش

کنایه از آدم های دورو

ü      بِه بِنگست گُهدِن سِوِکی یا سنگینی ؟  گُهد سِوِکی سنگینی دّسِ خُومِه

 

Be bengesh goheden seveki ya sangin gohd seveki dangini dase khomeh

به گنشجک گفتند سبکی یا سنگینی ؟         گفت سبکی وسنگینی دست خودم است

(هرکس احترامش بدست خودش است)

ü      بِنگشِتِ بُردِن بِهِشت       چریندو ایگُد وطن وطن

Bengeshte borden behesht shernido gohd vatan vatan

گنجشک را به بهشت بردند فریاد زد که وطن وطن

هرکسی درهرجا که زاده شد آنجا برایش بهشت است

نویسنده : مومنی

مطالب مرتبط:
برای دریافت جدیدترین بسته اخبار روز اینجا کلیک کنید   
نظرات بینندگان
غیر قابل انتشار: 0
انتشار یافته: 0

نام:
ایمیل:
* نظر شمـا: