امروز: جمعه ۲۷ مرداد ۱۳۹۶

از جمله آداب ورسوم مردمان بختياري نصب شير سنگي روي قبور بعضي از اشخاص مانند پهلوانان،کلانتران، کدخدایان  و شهیدان بوده است كه امروزه کمتر متداول است

کد خبر: ۳۵۲۰
تاریخ انتشار: چهارشنبه ۱۰ خرداد ۱۳۹۶ ساعت ۱۸:۲۲

به گزارش هیجار  ،شیر به جهت خصوصیات کم نظیرش ، جایگاهی ویژه در فرهنگ تصویری و شفاهی اقوام متعدد داشته است.  بطوریکه در ایران سرزمین شیران و مهد دلیران  بخصوص در بختیاری با اقتباس از این فلسفه، شیر را به عنوان نماد خود بر گزیدند. در نقوش تخت جمشید جام ها و الواح ساسانی و قالی های شکارگاهی همه جا شیر در جدال با دلاوران است. حجاری و نقشینه های مزین به شیر نشانه ذوق ، فکر و احساس قوم بختیاری به هنر است که بدون پیرایه و در نهایت سادگی و شیوایی متجلی شده است.

 همچنین شیر از نمادهایی است که در گذشته های دور هم به  معنی خوب  و هم به معنی بد  بکار رفته است. از زمانیکه شیر به عنوان سلطان جنگل شناخته شده، بگونه ای با پادشاهان و سلاطین در ارتباط است در واقع همان طور که شیر سلطان حیوانات است شاه نیز سلطان آدمیان است.

شیرسنگی،الیگودرز،بختیاری،فرهنگ،آداب رسوم

 شیر نماد شجاعت ، دلیری ، عظمت،  قدرت و عدالت و قانون است و از طرفی دیگر نماد بی رحمی و جنگجوئی بشمار می رود . در نقش برجسته‌های  تخت جمشید، تصاویری از شیر ایرانی، در حال شکار  گاوی نر و یا پادشاه  هخامنشی در حال شکار شیر ایرانی، روی سنگ‌ها حجاری شده ‌است.

انسان از زمانی که توانست سنگتراشی بیاموزد و به ساخت آثار و اشیاء سنگی بپردازد، کم کم دریافت که می تواند باورها، اعتقادات و اندیشه های خود را نیز بر روی سنگ ها نقش و حک کند و به این ترتیب به آنها جاودانگی ببخشد.

از جمله آداب ورسوم مردمان بختياري نصب شير سنگي روي قبور بعضي از اشخاص مانند پهلوانان،کلانتران، کدخدایان  و شهیدان بوده است كه امروزه کمتر متداول است.

 اين رسم كهن از اين قرار بوده كه اگر مرد صاحب‌ نامي يا انسان فداكار و خيّري كه در جنگاوري يا تيراندازي و سواركاري شهرت و مقام و منزلتی داشت، پس از مرگ و یا کشته شدن وی روي قبر او مجسمه ای از  شیر سنگی كه سمبل شجاعت و مردانگي است، تراشيده و نصب مي‌كردند. به نظر می رسد این رسم ریشه در شیراز و پادشاهی جمشید و آئین های اسطوره ای و حماسی  ایران باستان دارد.

 شیر سنگی  در بختیاری به تنهائی نماد شجاعت، غیرتمندی و بی باکی و زورمندی نیست ، بلکه  با تکیه بر پیشینه غنی ایرانیان و اقرار به شیعه علی(ع) آن شیر خدا و شیر بیشه ایمان و پهلوان همه دورانها بودن را اولین و آخرین صحنه کار زار دین و دنیا ی خود میداند بطوریکه الوار ارزش های معنوی خود را در قالب مهر و تسبیح، که نماد و مظهر ذکر خدای یگانه و  پارسایی است، بر روی پیکره شیر سنگی حک کرده و به آن تجلی ومعنی می بخشند.

با برگفته چند تن از از بزرگان با تجربه که به عنوان موزه های شفاهی این قوم، افسانه ها ، و باورهای فرهنگی و تاریخی ایل بختیاری را در سینه های خود دارند در خصوص ساخت تندیس شیر سنگی می گویند در گذشته پس ازیک ماه از مرگ متوفی، استاد سنگ تراش سنگ مناسبی را با همکاری فامیل و اقواام و جوانان و پهلوانان از معدن سنگ خارج می کردند.

 کار پردازش و حجاری توسط استاد سنگ تراش معمولاً بین 2تا 4 ماه به درازا می کشید، بعد از پردازش های اولیه سنگ را با چهارچوبی که از تنه درختان بلوط تهیه می شد به محل قبرستان منتقل می کردند و کار پردازش و حجاری و نقش و نگار بر پیکره سنگ در کنار قبر متوفی ادامه پیدا می کرد و در نهایت و با گذشت یکسال با قربانی کردن گوسفند و خیرات و قرائت قرآن کریم و فاتحه و ذکر دعا توسط ملاهای محلی و پرداخت اجرت کامل سنگ تراش، مراسم به پایان می رسید.

 

                   سـر قــبـر مــردان زور آزمــای                 طلسمی ز شـیر است آنجا بپا

 

                  چون این شیرسنگی سر شیر خفت              ز شیران نمادی بگردیـد جفت

 

                   به ایلی کـه مـردان جـنـگی بــود              سـر قبر شان شیر سنگی بـود

 

 در ایذج مالمیر ،اندیکا ، مسجد سلیمان و لالی  واقع در شمال خوزستان و در «زلقی» واقع در شهرستان الیگودرز سنگ قبرهایی با مجسمه شیر ایستاده و غران موسوم به «شیر سنگی» که به گویش محلی «بردشیر» گفته می شود.

در اردبیل  ورودی مقبره  شیخ جرائیل پدر شیخ صفی الدین اردبیلی نقوشی از شیر ایرانی دیده می‌شود. در گورستانهای قدیمی استانهای اصفهان و کهگیلویه و چهار محال بختیاری شهرستانها و مناطق کهرنگ، اردل، دشتک، چغاخور، بازفت و .... سنگ قبرهایی به شکل شیر ایرانی وجود دارد که مزین به ادعیه و  شمشیر  امام علی (ع) و یا تفنگ  ،گرز ، خنجر، کلاه به نشانه کلاه داری و سروری، تبرزین و یا مهر و تسبیح خود نمائی می کنند.

 

  آری، قوم بختیاری با هوشمندی تاریخی و درک و دریافت خرد مندانه ای که از فرهنگ اساطیری داشت نماد شیر را برای خود برگزید. و این پیکر تراشان بختیاری بودند که به جان صخره ها و سنگ ها افتادند و با ابزار و آلات حجّاری و سنگ تراشی که در اختیار داشتند پیکره هایی سخت، زیبا، خوش تراش و صیقل یافته از شیر خلق می کردند و آن ها را بر روی گور بزرگان و عزیزان از دست رفته خود، که از شجاعت، جنگاوری، وطن دوستی، دین مداری و مرزبانی بهره ها داشتند قرار می دادند. به همین خاطر تا همین اواخر منظره های شیر سنگی و چشم انداز گورستانهای قوم سرافراز بختیاری وشیعه آن شیر خدا علی(ع) نگاه هر بیننده و رهگذری را تحت تاثیر قرار می داد و هول و هراسی توام با غرور ملّی را در دل او پدید می آورد. سیاح انگلیسی سرهنری لایارد، در کتاب ماجراهای اولیه آورده است:"بختیاری ها مجسمه و نقش شیر را بر روی قبور خوانین و افراد سرشناس نصب یا نقر می کنند تا خاطره سلحشوری وجنگجویی آنها برای همیشه زنده بماند.!!!"

در ادبیات شفاهی واژه ی شیر ، در وصف پادشاهان و پهلوانان ونامداران نیز بکار رفته است .مانند پیشوند و پسوندهائی همچون شیرزاد، شیر اوژن ، شیر قادر، شیر محمد ، شیرعلی مردون ، علی شیر ، شیرزن، شیر پیا، اردشیر...  

شیر از دیرباز در فرهنگ ایرانی با نشان شیر و خورشید در سنگ‌نگاره‌های تخت جمشید تا حک آن بر روی سکه های پادشاهان و پرچم ایران دیده میشد. در نقوش شکارگاه‌ها ونقوش فرش های دستباف ایرانی عکس شیرهای ایرانی دیده می‌شود.

در  مینیا تورهای خمسه نظامی بهرام گور در حال شکار شیر ایرانی به تصویر کشیده شده‌است و  با این نشان اولین بار در دوران  صفویه بود که  نشان شیر و خورشید تعبیری شیعی ایرانی پیدا کرد. چراکه  شیعیان عقیده دارند در جنگ خندق که یکی از مهمترین و سرنوشت سازترین جنگهای اسلام بشمار می آید در صحنه کار زار وضعیت خیلی حساسی پیش می آید بطوری که در روزهای اول، مسلمین کاری ازپیش نمی برند و بیم آن می رفت که اسلام بطور کلی شکست بخورد چرا که در میان کفار پهلوانی بی مانند به نام عمر ابن عبدود بود که رجز می خواند و هم آورد می طلبید و هیچکس حریفش نمی شد و در آخرین لحظات علی پسر ابو طالب از پیامبر(ص) اجازه جنگ می خواهد پیامبر علی (ع) را که جوانی دلاور بود  بعنوان حریف عمر ابن عبدود انتخاب می کند.

 از طرفی در آن زمان هم در بین عرب رسم بر این بوده است که دو حریف، قبل از گلاویز شدن با هم، برای یکدیگر رجز خوانی می کرده اند و توانایی و نقاط قوت خود را به رخ حریف مقابل می کشیدند تا او را تضعیف روحیه نماید.

لذا قبل از رویارویی حضرت علی با آن پهلوان نامی عرب،  پیامبر با اینکه به پیروزی علی(ع) ایمان دارد ولی باز هم جهت محکم کاری، از خدا کمک می خواهد تا علی(ع) پیروز شود  واز آن روز به بعد علی ملقب به"اسد الله" یا  شیر خدا گشت.شاعر پر آوازه بختیاری زنده یاد  داراب افسر بختیاری در شعر بلند عمرویه می سراید:

ز غروری که به سر داشت زدل نعره کشید          یا محمد پَ چته؟ سی چه نشستی به حصار

ریشه و بیخ تنه وا، مــو ز دنـیـا بکـنم             مون اِگُـون عـمـرو کُـر عبد ود ریشَه دِرار

حضرت ختم رسل بنگ به اصحاب کشید           که یکیتون بـرویـن و بکشین ئی سگ هـار

زسر قـهـر وِرسـتاد بـه پـا شـیـر خـدا          گُد گوویل، یونه چی شیر، مُنم شـیـر شکار

خواست تاجم بخوره شیـرخدا جمنید بس           رو نسه برق صفت وند به لَم چـی لِـکِ دار

دِشنسه شـیـر خــدا از کِل شالس دِرِِوِرِد            گـوش تا گـوش سـر عمرو برید رستم وار

به هر حال شیرهای سنگی نمادی از تاریخ و تمدن این سرزمین هستند و محافظت از آنان  باید مورد توجه مردم و در دستور کار متولیان امور قرار گیرد.

  انتهای پیام/      

 

مطالب مرتبط:
برای دریافت جدیدترین بسته اخبار روز اینجا کلیک کنید   
نام:
ایمیل:
* نظر شمـا: